Tipoloji Atlası
Konut planları, ait oldukları yerin izlerini nasıl taşır?
- Çalışma dönemi
- 2026
- Not güncellendi
Araştırma sorusu
Bir yerin konut karakteri cephede olduğu kadar giriş, ortak alan ve özel odalar arasındaki ilişkilerde de aranabilir. Daire büyüklüğü, yapım dönemi ve konut türü hesaba katıldığında, farklı yerlerde tekrar eden mekânsal düzenler hâlâ ayrışıyor mu?
Önerilen atlasta planlar geometri, oda bağlantıları ve kayıtlı bağlam üzerinden karşılaştırılacak. Amaç, benzer düzenleri, bu düzenlerin çeşitliliğini ve açıklayamadıkları örnekleri görünür kılmak. 50.000 konut ileride ulaşılabilecek bir çalışma ölçeği; ilk adım, kaynağı ve niteliği kontrol edilmiş daha küçük bir örneklem.
Aynı sınır, farklı ilişkiler
İki konutun dış sınırı aynı. A’da 1 numaralı odadan 2 ve 3’e doğrudan geçiliyor; B’de 2’ye ulaşmak için 3’ten geçmek gerekiyor.
Fraktal’ın hazırladığı şematik örnek. Çizimler farklı temsil biçimlerini açıklıyor; gerçek bir şehri veya model sonucunu göstermiyor.
Plan sınıflandırmasından mekânsal bilgiye
Stanislas Chaillou’nun 2019 Harvard tezi, plan üslubunu program, bağlantı ve dolaşımdan ayrı ele alıyor. Bu ayrım, görsel benzerlikle mekânsal düzeni farklı temsiller üzerinden incelemek için bir başlangıç sunuyor.
MIT’nin 2025 tarihli Geography of Indoors çalışması, 80 şehirden 400.000’i aşkın Airbnb görselindeki örüntüleri inceliyor. Bizim sorumuz iç mekân görünümünden çok plan düzeniyle ilgili. 17.000 vektörel plan içeren ResPlan yöntem geliştirmeye yardımcı olabilir; Güney Asya kökenli olması ve şehir kimliği taşımaması, bölgesel karşılaştırmada kullanımını sınırlar.
Maket, plan oluşturma ve düzenlemeyi görselleştirmeyle birleştiren bir ürün örneği. Atlasın sorusu ise farklı: mevcut konut planlarındaki ilişkileri açıklamak ve bu bilgiyi mimari değerlendirmede kullanılabilir kılmak. Plan üretmek, bölgesel karakteri açıklamakla aynı değerlendirmeyi gerektirmiyor.
Aldo Rossi’nin The Architecture of the City çalışması, yapıyı yalnız bugünkü işleviyle açıklamaya karşı düşünsel bir dayanak sunar. Atlas için bu, plan ailesini kentsel bağlamı ve tarihiyle birlikte tutmak demek. Benzer planlardan oluşan bir küme tekrar eden biçimi tarif edebilir; bu biçimin neden sürdüğünü açıklamak için planın ötesinde bilgi gerekir.
Kaynaklara bak ↓Mevcut çalışma ve sıradaki deney
- Bu sayfada
- İki açıklayıcı plan düzeni ile veri seçimi, temsil ve karşılaştırma için hazırlanmış deney yöntemi.
- Üretilecek çıktı
- Kaynağı kayıtlı pilot veri, gözden geçirilmiş oda bağlantıları ve örnekleri, belirsizlikleri, karşı örnekleri içeren bir atlas. Henüz bölgesel bulgu veya eğitilmiş Fraktal modeli paylaşılmıyor.
Atlası nasıl kurup test edeceğiz?
Bu sayfa deney tasarımını paylaşıyor. Veriyi ve modeli büyütmeden önce pilot çalışmada kayıtların niteliği ve ulaşılabilen kapsam değerlendirilecek.
-
Örneklemi tanımlamak
Kaynağı, kullanım koşulunu, bina veya projeyi, yeri, dönemi ve konut türünü kaydedeceğiz. Yerler arasında benzer büyüklük ve dönem gruplarını karşılaştıracağız. Doğrulanmamış bilgileri “bilinmiyor” olarak kaydedeceğiz; her fotoğrafı veya plan revizyonunu ayrı bir konut saymayacağız.
-
Mekânı temsil etmek
Kaynak planı ve biliniyorsa gerçek ölçeği koruyacağız. Odaları, sınırları ve açıklıkları işleyecek; kapıyla geçişi ortak duvar ilişkisinden ayıracağız. Alan oranları, girişten kaç geçişle ulaşıldığı ve bağlantı düzeni ayrı ölçüler olacak. Pencereye erişim, gün ışığı ölçümü yerine geçmeyecek.
-
Eğitim ve test verisini ayırmak
Aynı bina ve projeye ait tekrarları grupladıktan sonra veriyi böleceğiz. Normalleştirme ve kümeleme ayarları yalnız eğitim verisinden belirlenecek; öğrenilen temsiller de bu veriyle geliştirilecek. Test için ayrılan binalar, modele veya ayarlara karar verirken kullanılmayacak. Başka mahalle veya dönemlerdeki aktarım ayrıca incelenecek.
-
Görünen karakteri sorgulamak
Aşağıdaki temsilleri aynı konut gruplarında karşılaştıracağız. Standart plan görsellerinden yazı, logo ve mobilyayı çıkarıp çizim üslubunu değiştirerek sonucun duyarlılığını kontrol edeceğiz. Bilinen yön bilgisi korunacak. Eşleştirilmiş gruplarda yer etiketlerini karıştırmak, tesadüfi ilişkiler için kontrol sağlayacak.
-
Aileleri ve istisnaları okumak
Mimarlar, şehir etiketlerini görmeden kümelerin mekânsal özelliklerini tarif edecek. Örneklem, işaretleme yöntemi ve test binaları değiştiğinde aynı ailelerin sürüp sürmediğine bakacağız. Dağılımlar, örnekler ve karşı örneklerle sunulacak; nedenleri açıklamak için tarih ve planlama verisi ayrıca araştırılacak.
Aynı veri, üç temsil
Her karşılaştırmada aynı test binaları kullanılacak. DINOv3 gibi önceden eğitilmiş bir görsel model aday yöntemdir; konut sınıflandırmasında başarısı henüz gösterilmiş değil.
- Temsil Geometri ve bağlantılar
- Taşıdığı bilgi
Alan oranları, oda işlevleri ve kapıyla geçişler.
- Test edilen soru
Açıkça tanımlanan mekânsal ölçüler, tekrar eden düzenleri ayırabiliyor mu?
- Temsil Ağırlıkları sabit görsel model
- Taşıdığı bilgi
Standart plan görüntüleri; görsel modelin ağırlıkları değişmiyor.
- Test edilen soru
Benzerlik, mekânsal düzeni mi yoksa çizim alışkanlıklarını mı yakalıyor?
- Temsil Birlikte kullanılan temsil
- Taşıdığı bilgi
Aynı mekânsal ölçüler ve görsel özellikler.
- Test edilen soru
Görsel bilgi, açıklanabilir ölçülerin üzerine tutarlı bir ayrım ekliyor mu?
Atlasın değerini nasıl anlayacağız?
- Ailelerin tutarlılığı
- Örneklem ve test verisi değiştiğinde küme üyeliklerini izleyip mimarların aynı ve farklı yorumlarını kaydedeceğiz.
- Yerle ilişki
- Benzer büyüklük, dönem ve konut gruplarındaki dağılımları karşılaştıracağız. Belirsizlik ve şehir içi çeşitlilik de sonuçta yer alacak; şehir tahmini tek başına neden açıklamayacak.
- İşaretlemenin niteliği
- Oda sınırları ve kapı bağlantıları kaynak planla kontrol edilecek. Eksik bağlam, hatalı çıkarım ve yapılan düzeltmeler yorumdan önce kayıt altına alınacak.
- Mimari kullanım
- Başka bir mimarın ilgili bir örneği bulup mekânsal ilişkisini atlas üzerinden açıklayıp açıklayamadığına bakacağız. Yanıltıcı eşleşmeler de yararlı olanlarla birlikte tutulacak.
Açık kalan sorular
- Plan, bir mekânsal düzeni gösterir; kullanıcıların alışkanlıklarını veya kaçınılmaz bir toplumsal sonucu göstermez. Geçiş sayısı, mahremiyetin doğrudan ölçüsü değildir.
- İlan verisi belirli piyasaları, dönemleri ve kaynakları fazla temsil edebilir. Örnek sayısını artırmak bu seçilim sorununu kendiliğinden çözmez.
- Bölgesel ilişki; iklim, parsel, mevzuat ve konut ekonomisinin etkilerini tek başına ayıramaz.
- Pilot veri, işaretleme incelemesi ve model karşılaştırması henüz yapılacak işlerdir.
İncelenebilir bir pilot atlas
İlk çıktı; kaynak listesi, işaretleme rehberi, bina bazında ayrılmış veri ve yeniden çalıştırılabilir karşılaştırmayı bir araya getirecek. Her mekânsal düzen ailesi örnekleri, istisnaları ve belirsizlikleriyle birlikte sunulacak. Önerilen ayrımlar kontrollerden sonra kaybolursa, bu bulgu da sonraki araştırma sorusunu şekillendirecek.
- Daha sonra bir tasarım sorusuna uygun örnekler getirme denenebilir. Bu bilginin revizyonu iyileştirip iyileştirmediği ayrı bir deneyin konusu.
Kaynaklar ve yöntem notları
- Stanislas Chaillou, AI & Architecture (2019) ↗
Yazarın tez özeti. Plan üslubu, program ve bağlantıyı ayrı inceleme fikrini destekler; bölgesel hipotezimizin kanıtı değildir.
- Mazzarello ve diğerleri, A Geography of Indoors (2025) ↗
İç mekân görüntülerindeki coğrafi örüntüler üzerine birincil çalışma. Soruyla ilişkili; veri birimi ve örneklemi farklı.
- Abouagour ve Garyfallidis, ResPlan (2025; 2026 revizyonu) ↗
Vektörel geometri ve türlerine ayrılmış oda ilişkileri için yöntem kaynağı. Bağlantı türlerinin tanımı karşılaştırmada korunmalı.
- ResPlan veri açıklamaları ↗
Verinin kökenini ve eksik bağlam alanlarını açıklar. İstanbul–Barcelona karşılaştırması için şehir etiketleri sağlamaz.
- Siméoni ve diğerleri, DINOv3 (2025) ↗
Ağırlıkları sabit görsel temsil için aday yöntem. Genel görüntü görevlerindeki sonuçlar mimari başarı anlamına gelmez.
- Maket: plan ve görselleştirme ürünü ↗
Ürün kapsamı için birincil kaynak; atlasın bölgesel hipotezine kanıt olarak kullanılmıyor.
- Aldo Rossi, The Architecture of the City ↗
MIT Press İngilizce baskısı ve kitabın işlevcilik eleştirisiyle kent biçimini inceleme yaklaşımı. Tipolojiyi bağlamıyla yorumlamak için düşünsel kaynak.